عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
1068
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
طهران از قرار معلوم شب سيزدهم شوال ، وزير دربار را كه مانع مجلس شوراى ملى است جمعى از فدائيان ملت در راه او را گير آورده كتك كامل زدهاند . به روايتى تير هم به او انداخته ، او فرار كرده . در عشر اول شوال ، وزير مختار روس و انگليس از علما ديدن كردهاند . علما به آنها گفتهاند كه ما خيال بانك ملى داريم كه داير نماييم . آيا شما با ملت ايران همراه مىباشيد يا خير . وزير مختار روس گفته كه نه ما همراه و نه مدعى هستيم . شاه حالتش بعد از آمدن دكتر آلمانى پس « 1 » نرفته . دكتر گفته اگر مانعى روى ندهد اميد بهبودى است . امير بهادر گفته كه من مانع مجلس نيستم و بىطرف هستم . تمام فساد از سردار مكرم همدانى است كه پيشكار شعاع السلطنه است . وزير مختار روس به علما گفته كه شما از اول ما را مانع مجلس ملى ايران مىدانستيد . اينطور نيست . ما هرگز بر ضد آسودگى رعيت نمىباشيم . او براى جذب اهالى ايران اين حرف را مىزند . گفتند در ماه گذشته وزير مختار روس و انگليس به ديدن وزير دربار رفتند . وزير دربار به آنها گفت شما بايد با ما همراهى نماييد تا ملت ايران [ را ] از خيال ايجاد مجلس ملى بيندازيم و اين يك مشت رعيت قابل مقاومت نيستند . سرباز زياد داريم و اگر بخواهيم همه نوع سرباز تأسيس مىكنيم . آنها گفتند از دست ما برنمىآيد بر ضد ملت حركتى بكنيم كه بگويند دولت روس و انگليس بر ضد آسودگى رعيت مىباشند . مىگويند چون وليعهد ديگر در تبريز نمىتواند بماند و استعفا داده او را احضار كردهاند . زنجان اهالى زنجان از تعدّى محتكرين و ظلم حكومت ، در عشر دوم شوال به تلگرافخانه بستى شدهاند و مجلس ملى مىخواهند .
--> ( 1 ) . متن : پس نرفته يعنى بدتر نشده ، وخيمتر نشده .